Zagraniczne migracje mieszkańców województwa podlaskiego w latach 1980–1989 w świetle wyników badania retrospektywnego

Małgorzata Dziekońska

Abstrakt

Szlaki migracyjne z terenów obecnego województwa podlaskiego prowadzą za ocean i do krajów europejskich, w tym za wschodnią granicę kraju. W tekście zostały zaprezentowane najważniejsze wyniki badania retrospektywnego z mieszkańcami województwa podlaskiego, którzy w latach 80. XX wieku podejmowali migracje zagraniczne. Celem badania było uzupełnienie stanu wiedzy na temat przemieszczeń międzynarodowych z regionu, pogłębienie ich charakterystyki, ale też spojrzenie na ich konsekwencje w perspektywie długoterminowej. W badaniu zastosowano metodę ilościową i jakościową. Uczestnikami byli mieszkańcy województwa, którzy w latach 1980 doświadczyli migracji bezpośrednio – jako migranci lub pośrednio – jako członkowie rodziny migranta. Wyniki uzyskane w grupie migrantów są omówione w tekście. Oprócz wskazania głównych kierunków i celów migracji zagranicznych, wyniki badania pozwoliły ustalić, że w badanym okresie 7 na 10 badanych osób miało bezpośrednie doświadczenia migracji zagranicznej, oraz potwierdzić dotychczasowe założenia o dominacji migracji czasowych nad długoterminowymi w badanym okresie. Do ważnych wniosków należy ten, że migracje lat 1980 z województwa podlaskiego, mimo że nie przełożyły się wyraźnie na ekonomiczny rozwój miejscowości wysyłających, poprzez możliwość doświadczania innej rzeczywistości, tak za zachodnią, jak i za wschodnią granicą Polski, wzbudzały w migrantach pragnienie i gotowość do zmiany.

Migration routes from the present Podlaskie region lead to North America and European countries, including those beyond the country’s eastern border. The text presents the most important results of the retrospective study with the inhabitants of the region who migrated internationally in the 1980s. The aim of the study was to add to the present knowledge on international migration from this area and complement its characteristics, as well as to see its results from the long-term perspective. In the study quantitative and qualitative methods were applied. The participants were the inhabitants of the Podlaskie region who in the 1980s experienced migration directly – as migrants, or indirectly – as members of migrants’ families. Results for the migrants are discussed in the text. In addition to indicating the main directions and goals of the international migration, the findings of the study allowed the author to establish that in the analyzed period 7 out of 10 respondents directly experienced international migration, and to confirm the existing assumptions about the domination of temporary over long-term migration at that time. The conclusions are also that migration of the 1980s from the Podlaskie region did not effectively translate into economic development of the region, nevertheless, the possibility of experiencing different realities in the countries beyond the western as well as the eastern Polish borders aroused in the migrants desire and readiness for change.

Keywords: the Podlaskie region, trade migrations, remittance, migration in the 1980s

Słowa kluczowe: województwo podlaskie, migracje handlowe, przekazy migracyjne, migracje w latach 80. XX wieku
References

Brettell C. (2003), Anthropology and Migration: Essays on Transnationalism, Ethnicity, and Identity, Walnut Creek: AltaMira Press.

Babbie E. (2004), Badania społeczne w praktyce, Warszawa: PWN.

Cieślińska B. (2012), Emigracje bliskie i dalekie. Studium współczesnych emigracji zarobkowych na przykładzie województwa podlaskiego, Białystok: UwB.

Cieślińska B. (2008), Motywacje emigracji niezamężnych kobiet na przykładzie Podlasia, w: Slany K. (red.), Migracje kobiet. Perspektywa wielowymiarowa, Kraków: WUJ, s. 265–277.

Cieślińska B. (1992), Przyczyny i skutki wyjazdów zagranicznych Polaków w świetle badania ankietowego mieszkańców północno-wschodniej Polski, Pogranicze. Studia Społeczne, t. 2, s. 153–170.

Cieślińska B. (1994a), Migracje zarobkowe a struktura społeczna małych miast, w: Popławski T. (red.), Miasta na uboczu: przyczynek do socjologii peryferii, Białystok: Filia Uniw. Warszawskiego, s. 75–84.

Cieślińska B., (1994b), Składniki prestiżu społecznego w małym mieście, w: Popławski T. (red.), Miasta na uboczu: przyczynek do socjologii peryferii, Białystok: Filia Uniw. Warszawskiego, s. 117–129.

Dmochowska H. (red.) (1999), Rocznik statystyczny województw 1999, Warszawa: GUS.

De Haas H. (2006), Migration, remittances and regional development in southern Morocco, Geoforum, vol. 37, Issue 4, s. 565–580.

Draaisma, D. (2010), Fabryka nostalgii. O fenomenie pamięci wieku dojrzałego, Wołowiec: Czarne.

Durand J., Parado E., Massey D. (1996), Migradollars and Development: A reconsideration of the Mexican Case, International Migration Review, vol. 30, Issue 2, s. 423–444.

Goldring L. (2003), Re-thinking Remittances: Social and Political Dimensions of Individual and Collectice Remittances, w: CERLAC, Working Papers February 2003, Toronto: York University.

Hirszfeld Z., Kaczmarczyk P. (2000), Współczesne migracje zagraniczne ludności Podlasia, Prace Migracyjne, nr 30, Warszawa: ISS UW.

Hirszfeld Z. (2001), Generowanie i alokacja środków pieniężnych migrantów, w: E. Jaźwińska, M. Okólski (red.), Ludzie na huśtawce. Migracje między peryferiami Polski i Zachodu, Warszawa: Scholar, s. 357–381.

Iglicka–Okólska K. (1998), Analiza zachowań migracyjnych na podstawie wyników badania etnosondażowego migracji zagranicznych w wybranych regionach Polski w latach 1975–94, Monografie i Opracowania, nr 438, Warszawa: SGH.

Isaakyan I. (2015), Capital transfer and Social Remittances of Transnational Migrants in the UE, ITHACA Research Report N. 6/2015, Global Governance Programme.

Jabłoński W. (2016), Wywiad telefoniczny ze wspomaganiem komputerowym (CATI). Działania ankieterskie w call centers, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Kaczmarczyk P. (2001), Uwarunkowania procesów migracyjnych z perspektywy społeczności wysyłającej, w: E. Jaźwińska, M. Okólski (red.), Ludzie na huśtawce. Migracje między peryferiami Polski i Zachodu, Warszawa: Scholar, s. 303–330.

Kaniowska K. (2003), Antropologia i problem pamięci, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, t. 57, z. 3–4, s. 57–65.

Levitt P. (1998), Social Remittances: Migration Driven Local-Level Forms of Cultural Diffusion, International Migration Review, vol. 32, Issue 4, s. 926–948.

Jaźwińska E., Okólski M. (2001), Ludzie na huśtawce. Migracje między peryferiami Polski i Zachodu, Warszawa: Scholar.

Jaźwińska E. (2001a), Migracja niepełna a przebieg karier zawodowych, w: E. Jaźwińska, M. Okólski (red.), Ludzie na huśtawce. Migracje między peryferiami Polski i Zachodu, Warszawa: Scholar, s. 331–356.

Jaźwińska E. (2001b), Migracja niepełna ludności Polski: zróżnicowanie międzyregionalne, w: E. Jaźwińska, M. Okólski (red.), Ludzie na huśtawce. Migracje między peryferiami Polski i Zachodu, Warszawa: Scholar, s.101–124.

Jaźwińska E., Łukowski W., Okólski M. (1997), Przyczyny i konsekwencje emigracji z Polski, Prace Migracyjne, nr 7, Warszawa: ISS UW.

Koryś P. (2001), Peryferyjność a migracja niepełna, w: E. Jaźwińska, M. Okólski, (red.), Ludzie na huśtawce. Migracje między peryferiami Polski i Zachodu, Warszawa: Scholar, s.188–205.

Latuch M. (1996), Współczesna emigracja Polaków: Aspekty demograficzne i społeczno-ekonomiczne zewnętrznego procesu migracyjnego ludności Polski lat osiemdziesiątych XX wieku, Monografie i Opracowania, nr 410 | 120, Warszawa: SGH.

Okólski M. (1994), Migracje zagraniczne w Polsce w latach 1980–1989. Zarys problematyki badawczej, Studia Demograficzne, Nr 3, s. 3–59.

Osipowicz D. (2001), Marginalizacja społeczna migrantów, w: E. Jaźwińska, M. Okólski (red.), Ludzie na huśtawce. Migracje między peryferiami Polski i Zachodu, Warszawa: Scholar, s. 382–409.

Praszałowicz D. (2007), Dawne i nowe migracje, dawne i nowe konceptualizacje w badaniach migracyjnych, Przegląd Polonijny, t. 33, nr 2, s. 19–40.

Romaniszyn K. (2007), Wprowadzenie, w: Wieruszewska M. (red.), Tu i tam. Migracje z polskich wsi za granicę, Warszawa: IRWiR PAN, s. 9–14.

Sakson B. (2002), Wpływ „niewidzialnych” migracji zagranicznych lat osiemdziesiątych na struktury demograficzne Polski, Monografie i opracowania, nr 481, Warszawa: OW SGH.

Sakson B. (1998), Szacunek rzeczywistej liczby Polaków, którzy opuścili kraj w latach 1981–1989 na podstawie systemu ewidencji ruchu paszportowego, Studia Demograficzne, nr 1/131, s. 27–66.

Siewiera B. (1996), Migracje a peryferyjność , Pogranicze. Studia Społeczne, t. 5, s. 49–58.

Slany K., Ślusarczyk M. (2019), Mobilność międzynarodowa Polek na przestrzeni wieków. W odkrywaniu sprawstwa, Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny, nr 4 (174), s. 7–26. doi:http://dx.doi.org/10.4467/25444972SMPP.19.037.11351

Slany K. (1991), Emigracja z Polski w latach 1980 do głównych krajów imigracji zamorskiej i kontynentalnej: aspekty demograficzno-społeczne, Przegląd Polonijny, t .62 (4), s. 15–36.

Stola D. (2012), Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949–1989, Warszawa: IPN.

Stola D. (2001), Międzynarodowa mobilność zarobkowa w PRL, w: E. Jaźwińska, M. Okólski (red.), Ludzie na huśtawce. Migracje między peryferiami Polski i Zachodu, Warszawa: Scholar s. 62–100.

Sztabiński, P.W. (1999), Wywiad telefoniczny ze wspomaganiem komputerowym (CATI): co zyskujemy, co tracimy?, Ask: Research and Methods, nr 8 (1), s. 51–66.

Tarkowska, E. (red.) (2000), Zrozumieć biednego. O dawnej i obecnej biedzie w Polsce, Warszawa: Typografika.

Urząd Statystyczny w Białymstoku (2020), Raport o sytuacji społeczno-gospodarczej województwa podlaskiego, https://bialystok.stat.gov.pl (dostęp: 1.06.2020).

Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa. Dz. U. z 1998, nr 96, poz. 603.

White A. (2016), Social Remittances and Migration (Sub-)Cultures in Contemporary Poland, Central and Eastern European Migration Review, Vol. 5, Issue 2, s.63–80. doi: 10.17467/ ceemr.2016.04

Wnuk M. (2019), Kierunek Zachód, przystanek emigracja. Adaptacja polskich emigrantów w Austrii, Szwecji i Włoszech od lat ‘80. XX w. do współczesności, Toruń: UMK.

Zlotnik H. (1999), Trends of International Migration since 1965: What Existing Data Reveal. International Migration, vol. 37, Issue 1, s. 21–61. doi:10.1111/1468-2435.00065.

Znaniecki F. (1938/1984), Przedmowa, w: Chałasiński J., Młode pokolenie chłopów, t. 1, Warszawa: LSW, s. IX–XVIII.

Kwartalnik ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.