Katolicy obrządku ormiańskiego w sowieckiej Armenii i Gruzji (1920–1936)

Jakub Osiecki

Abstrakt

Catholics of the Armenian Rite in Soviet Armenia and Georgia (1920–1936)

On the eve of sovietisation, Armenian Catholics were a visible and active minority in the South Caucasus. However, the socio-political situation changed rapidly after the implementation of Soviet authority in Tbilisi and Yerevan. The Armenian Catholic Church as institution and its clergy became allegedly one of the main enemies of the Communists’ policy of secularisation and collectivisation. On this political background Catholics in Armenia were very often attacked by Soviet antireligious propaganda (newspapers: “Anastvats”, “Bezbozhnik Gruzii”) and were strongly supervised and persecuted by the Soviet secret police. In the 1930s, the Catholic Church of the Armenian rite was declared illegal and damaged. 

Słowa kluczowe: Armenia, Gruzja, Kościół katolicki, ZSRS , Georgia, Catholic Church, USSR
References

Archiwalia

ANA F.1/o.10/d.183, Otcziot Centralnowo Sowieta Sojuza Woinstwujuscich Bezboznikow.

ANA F.1/o.4/ d.132, działalności Armjano-Grigorianskowo duchowieństwa 1 janwarja po 
29 fewralja 1924.

ANA F.1/o.3/d.230, rabote Armjano-Grigorjanskowo duchowienstwa Armenii, dnia 1 stycznia 1923 roku.

ANA F.1/o.4/d.70, Dokład nr 2 rabote Armjano-Grigorjanskowo duchowieństwa Armenii, dnia 10 sierpnia 1923 roku.

ANA F.1/o.8/d.20, Protokół Sekretariatu CK dnia 8 czerwca 1928.

ANA F.1/o.4/d.70, Dokład nr 6–29 lutego do 15 kwietnia 1924.

ANA F.1/o.5/d.26, Pismo do sekretarza Aszota Howhanisjana od oddziału tajnego CzK tow. Wartanjana na temat sytuacji AKO na Kaukazie Północnym i w Azerbajdzanie.

ANA F.1/O3/D1, Stenograficzeskij otcziot II sjezda KP (b) Armenii.

ANA F.1/o.7/d. 229, Materiały dotyczące religijności muzułmańskiej, przedstawicieli sekt antyreligijnej propagandy.

AHG F.281/o.1/d.202, Dekrety RewKoma SSR Gruzji NN 1-100.

AHG F.607/ o.2/d.264, ZSFSR GPU List dnia 6 października 1928, Do Sekretariatu Prezydium Zakaukaskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego tow. Beżanow, tow. Safronow, k. 1.

AHG F.607-60c/o.2/d.5992 Zakaukaski centralny Komitet Wykonawczy Rad delegatów Robotniczych, Chłopskich Żołnierzy Armii Czerwonej.

AA EE SS Russia IV/ Pos. 649 P.O/ Fasc 34, Situazione in Georgia, D’organization Ecclesiastique Catholique en Russie.

AMSW: Howanes (Owanes) Ter Poghosjan.

Wywiady audio

Nagranie NN dnia 7 marca 2011 roku, Panik Armenia.

Nagranie NN dnia 5 maja 2013 roku, Bawra, Armenia.

Nagranie NN dnia 5 maja 2013 roku, Hazanczi, Armenia.

Nagranie NN dnia 7 lutego 2012 roku Arewik, Armenia.

Literatura drukowana

„Bezbożnik Gruzji” 1930, nr 1–3.

„Bezbożnik Gruzji” 1931, nr 1.

Chmielewski T.T, Gruziński katolicyzm XIX na początku XX wieku świetle archiwów watykańskich, Toruń 1998.

Chopin I., Istoriczeskij Pamjatnik sostajnia Armjanskoj Obłasti epochu ejo pisajedineja k Russkoj Imperii, Sankt Peterburg 1852.

Dzwonkowski R., Losy duchowieństwa katolickiego ZSRR 1917–1939. Martyrologium, Lublin 1998.

Karapetian S., Achalccha, Yerevan 2008.

Krikorian M., Nerses Akinian (1883–1963). Ein Grosser Philologe und Armenologe [w:] Das Lemberger Evangeliar, G. Prinzing, A. Schmidt (red.), Wiesbaden 1997, s. 171–176.

Marutian H., Gorod Achalccha. Woprosy etniczeskoj istorii, „Westnik Obszczestwiennych Nauk” 1990, nr 6, s. 19–33.

Matossian M.K., The Impact of Soviet Policies in Armenia, Leiden 1962.

Oracujc, Tyflis 1920.

Oracujc ei patker toner, Tyflis 1916.

Sarkisjan G., Naselenie Wostocznoj Armenji XIX XX wekie, Erewan 2002.

Simavoryan A., Wracacac Haj Katoliknere, http://www.noravank.am/am/?page=analitics&nid=2175 [dostęp: 3.10.2013].

Stepanianc S., Haj Arakelakan Jekegheci, Erevan 1991.

Kwartalnik "Studia Religiologica" ukazuje się w sposób ciągły on-line.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w Internecie.