Wyobraźnia twórcza – o źródłach teoretyzowania w nauce o polityce

Filip Pierzchalski

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza wyobraźni twórczej jako źródła tworzenia teorii i teoretyzowania na gruncie nauki o polityce. W tym rozumieniu dokonano trójstopniowej odsłony głównych wątków refleksji metodologicznej, które są synonimem mechanizmu tworzenia teorii w politologii. Odsłona przebiega według następującego schematu: wyobraźnia ludzka → pośredniość poznania → twórcze teoretyzowanie.

Creative Imagination – the Source of Theorizing in Political Science

Abstract: The aim of this paper is to analyze the phenomenon of creative imagination as source the creation theory and scientific theorizing in political science. In this understanding, the author made three-views of key topics methodological reflection, which are synonymous the mechanism of the scientific theorizing in political science. The three-views proceed as follows: human imagination → indirectness of scientific cognition → creative theorizing. 

Słowa kluczowe: wyobraźnia twórcza, olśnienie, twórcze teoretyzowanie, pośredniość/bezpośredniość naukowego poznania, myślenie dywergencyjne , creative imagination, illumination, creative theorizing, directness/indirectness of scientific cognition, divergent thinking
References

Abraham, A., Windmann, S., Daum, I., Güntüurkün, O. (2005). “Conceptual Expansion and Creative Imagery as a Function of Psychoticism”. Consciousness and Cognition, vol. 14.

Ajdukiewicz, K. (1985). „Zagadnienie uzasadniania”. W: K. Ajdukiewicz, Język i poznanie, t. 2. Warszawa: PWN.

Bäcker, R. (1992). Totalitaryzm. Geneza, istota, upadek. Toruń: Index Books.

Bermúdez, J.L. (2003). Thinking without Words. Oxford: Oxford University Press.

Bińczyk, E. (2012). Technonauka w społeczeństwie ryzyka. Filozofia wobec niepożądanych następstw praktycznego sukcesu nauki. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.

Cackowski, Z. (1979). „Ciągłość i nieciągłość ludzkiego poznania”. W: Z. Cackowski,
J. Kmita (red.). Społeczny kontekst poznania. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Carter, R. (2013). „Sprawstwo a to, co pozaludzkie”. W: A. Mrozowicki, O. Nowaczyk,
I. Szlachcicowa (red.). Sprawstwo. Teorie, metody, badania empiryczne w naukach społecznych. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.

Dant, T. (2007). Kultura materialna w rzeczywistości społecznej. Wartości, działania, style życia, przeł. J. Barański. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Eve, R.A., Horsfall, S., Lee, M.E. (eds.) (1997). Chaos, Complexity, and Sociology: Myths, Models, and Theories. London: Sage Publications.

Finke, R. (1990). Creative Imagery: Discoveries and Inventions in Visualization. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates Inc.

Górniewicz, J. (1995). Szkice z teorii wyobraźni i samorealizacji. Toruń: PTP.

Guilford, J.P. (1978). Natura inteligencji człowieka, przeł. B. Czarniawska, W. Kozłowski, J. Radzick. Warszawa: PWN.

Gut, A. (2009). O relacji między myślą a językiem. Studium krytyczne stanowisk utożsamiających myśl z językiem. Lubin: Towarzystwo Naukowe KUL.

Hadamard, J. (1964). Psychologia odkryć matematycznych, przeł. R. Molski. Warszawa: PWN.

Jabłoński, A.W. (2012). „Polityka. Teoretyczna ewolucja pojęcia”. W: A. Czajowski,
L. Sobkowiak (red.). Polityka i polityczność. Problemy teoretyczne i metodologiczne. Wrocław: Wrocławskie Wydawnictwo Naukowe Atla 2.

Jordan, T. (1999). Cyberpower: An Introduction to the Politics of Cyberspace. London–New York: Routledge.

Karwat, M. (2007). O złośliwej dyskredytacji. Manipulowanie wizerunkiem przeciwnika. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Karwat, M. (2011). „Rodzaje teorii w nauce o polityce”. W: Z. Blok (red.). Czym jest teoria w politologii? Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.

Klementewicz, T. (2004). „Teoria polityki w praktyce badawczej”. W: T. Klementewicz (red.). Współczesne teorie polityki – od logiki do retoryki. Studia Politologiczne, t. 8. Warszawa: Instytut Nauk Politycznych UW.

Klementewicz, T. (2013). Geopolityka trwałego rozwoju. Ewolucja cywilizacji i państwa w trakcie dziejotwórczych kryzysów. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.

Kozielecki, J. (1968). Zagadnienia psychologii myślenia. Warszawa: PWN.

Krauz-Mozer, B. (2005). Teorie polityki. Założenia metodologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Krauz-Mozer, B. (2013). „Metodologia jako forma samowiedzy badawczej”. W: Ł. Młyńczyk, B. Nitschke (red.). Aspekty metodologiczne oraz teoretyczne w subdyscyplinach politologii. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Limont, W. (1996). Analiza wybranych mechanizmów wyobraźni twórczej. Badania eksperymentalne. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Łukasik, A. (2008). Filogeneza i adaptacyjne funkcje ludzkiej wyobraźni. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Mainzer, K. (2007). Poznanie złożoności. Obliczeniowa dynamika materii, umysłu i ludzkości. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Makota, J. (1988). „O wyobraźni twórczej”. W: K. Wilkoszewska (red.). Eseje o pięknie. Problemy estetyki i teorii sztuki. Warszawa–Kraków: PWN.

Marsh, D., Stocker, G. (red.) (2006). Teorie i metody w naukach politycznych, przeł.
J. Tegnerowicz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Maruszewski, T. (1983). Analiza procesów poznawczych jednostki w świetle idealizacyjnej teorii nauki. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Maruszewski, T. (2011). Psychologia poznania. Umysł i świat. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Miller, J.H., Page, S.E. (2007). Complex Adaptive Systems: An Introduction to Computational Models of Social Life. Princeton: Princeton University Press.

Mills, C.W. (2007). Wyobraźnia socjologiczna, przeł. M. Bucholc. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Morton, A. (2002). Przewodnik po teorii poznania, przeł. T. Baszniak. Warszawa: Wydawnictwo Spacja.

Nagel, T. (1997). Widok znikąd, przeł. C. Cieśliński. Warszawa: Fundacja Aletheia.

Nęcka, E., Orzechowski, J., Szymura, B. (2013). Psychologia poznawcza. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Nocoń, J. (2010). Między tradycją a modernizacją. Przeobrażenia badań politologicznych w świetle neofunkcjonalizmu Jeffreya C. Alexandra. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

Nowak, S. (2007). Metodologia badań społecznych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Pierzchalski, F. (2013a). „Dynamika układów pojęciowych w nauce o polityce”. W: Ł. Młyńczyk, B. Nitschke (red.). Aspekty metodologiczne oraz teoretyczne w subdyscyplinach politologii. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Pierzchalski, F. (2013b). „Polityka jako «męskie spojrzenie»”. W: B. Kaczmarek (red.). Metafory polityki, t. 4. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.

Pierzchalski, F. (2014). „Bezbłędna niezgoda – o rozbieżnościach analityczno-badawczych w nauce o polityce”. W: P. Borowiec, R. Kłosowicz, P. Ścigaj (red.). Odmiany współczesnej nauki o polityce, t. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pieter, J. (1971). Psychologia nauki. Warszawa: Wiedza Powszechna.

Poczobut, R. (2009). Między redukcją a emergencją. Spór o miejsce umysłu w świecie fizycznym. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Popper, K.R. (1977). Logika odkrycia naukowego, przeł. U. Niklas. Warszawa: PWN.

Przełęcki, M. (1966). „Pojęcia teoretyczne a doświadczenie”. W: T. Pawłowski (red.). Logiczna teoria nauki. Warszawa: PWN.

Richards, D. (2000). Political Complexity: Nonlinear Models of Politics. Ann Arbor: The University of Michigan Press.

Sady, W. (2013). Spór o racjonalność naukową. Od Poincarégo do Laudana. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Sawyer, R.K. (2005). Social Emergence: Societies as Complex Systems. Cambridge: Cam-
bridge University Press.

Such, J. (1975). Problem weryfikacji wiedzy. Studium metodologiczne. Warszawa: PWN.

Ward, T.B. (1994). “Structured Imagination: The Role of Conceptual Structure in Exemplar Generation”. Cognitive Psychology, vol. 27, no. 1.

Ziółkowski, J. (2013). Wrogość w stosunkach politycznych. Modelowa analiza funkcjonalna. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.

Żuk, T. (1986). Uzdolnienie twórcze a osobowość. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Żukrowska, A. (2002). Powrót do źródeł wiedzy. W sprawie tradycji filozoficznej kognitywistyki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.