Między porządkami – o transgeniczność wyobraźni politologicznej

Małgorzata Kołodziejczak

Abstrakt

W artykule przedstawiono koncepcję „wyobraźni politologicznej” jako specyfi cznej predyspozycji badawczej, pozwalającej badaczowi na szerszy i bardziej pogłębiony ogląd rzeczywistości politycznej. Wskazując na możliwe pułapki w myśleniu o tej kategorii (nieuzasadnione utożsamianie z „fantazją” lub bezpośrednia implementacja na grunt politologiczny koncepcji Charlesa Wrighta Millsa), autorka ukazuje dwoistą naturę tejże predyspozycji. Chociaż pozostaje ona w trwałym związku z dwoma odmiennymi wymiarami rzeczywistości: z porządkiem realnym oraz porządkiem poznania, jej podstawowy wektor oddziaływania skierowany jest w stronę poznawania, a nie kreowania realnej rzeczywistości. Ma więc ona charakter quasi-heurystyczny, jednak jej posiadanie nie ewokuje konkretnej postawy badawczej. Ta bowiem uzależniona jest zarówno od zakresu owej wyobraźni (jakie składowe zawiera: historycyzm, dialektyczność, współczynnik antropologiczny, krytyczny), jak i od jej intensywności (określającej gotowość do ingerencji badacza w świat społeczno-polityczny).

Between Order: About Transgenicness of Politological Imagination

Abstract: The paper presents the conception of “politological imagination” as a specifical scientific tool allowing to search political world in a more effective manner. Indicating possible errors in the thinking of political categories (it is mistaken to confuse the term “imagination” and “fantasy” or implement Mills’s sociological imagination theory), the author emphasisies ambiguous nature of that presupposition. Politological imagination is related to different dimensions of reality: real order of reality and cognitive order, but the main focus will remain on cognitive aspect, not creation of political world. It has a quasi-heuristic dimension, but it does not implicate a specific research base. It is dependent on the scope of imagination (it includes historicism, dialectics, anthropological and critical factors) and its strength (it is related to the researcher’s interference in the socio-political world).

Słowa kluczowe: wyobraźnia politologiczna, wyobraźnia socjologiczna, poznanie w nauce o polityce / political imagination, sociological imagination, knowledge in science about politics
References

Bauman, Z. (2014). Rozmowy o socjologii. Zygmunt Bauman w rozmowie z Michaelem-Hviidem Jacobsenem i Keithem Testerem, przeł. P. Tomanek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Blok, Z. (2013). „Spheres and mechanisms generating political phenomena and processes”. Polish Political Science Quarterly, 3.

Flis, A. (red.) (1999). Wyzwania wobec nauk społecznych u progu XXI wieku. Kraków: Universitas.

Giddens, A. (1998). Socjologia. Zwięzłe, lecz krytyczne wprowadzenie, przeł. J. Gilewicz. Poznań: Zysk i S-ka.

Giddens, A. (2009). Nowe zasady metody socjologicznej. Pozytywna krytyka socjologii interpretatywnych, przeł. G. Woroniecka, Kraków: Nomos.

Habermas, J. (1985). „Interesy konstytuujące poznanie”. Colloquia Communia, 2.

Hill, M. (2015). „The economic imagination”. Finance and Society, 1.

Horkheimer, M. (1983). „Teoria tradycyjna a teoria krytyczna”, przeł. J. Łoziński. Colloquia Communia, 2.

Karwat, M. (1996). „Cecha polityczności i dziedzina teorii polityki”. W: R. Skarzyński (red.). Carl Schmitt i współczesna myśl polityczna. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.

Karwat, M. (2004). „Metodologiczne przewartościowania politologów”. Studia Nauk Politycznych, 1.

Karwat, M. (2009). „Syndromatyczny charakter przedmiotu nauki o polityce”. W: K.A. Wojtaszczyk, A. Mirska (red.). Demokratyczna Polska w globalizującym się świecie. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Karwat, M. (2010). „Polityczność i upolitycznienie. Metodologiczne ramy analizy”. Studia Politologiczne, 1.

Karwat, M. (2012). O karykaturze polityki. Warszawa: Muza.

Keen, M. (1999). Stalking the Sociological Imagination. Westport–London: Greenwood Press.

Klementewicz, T. (2013). Geopolityka trwałego rozwoju. Ewolucja cywilizacji i państwa w trakcie dziejotwórczych kryzysów. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.

Kołodziejczak, M. (2011). „Politologia wobec feminizmu a feminizm wobec politologii”. Przegląd Politologiczny, 2.

Koźmiński, A.K. (2016). Wyobraźnia ekonomiczna. Warszawa: Poltext.

Krauz-Mozer, B. (2013). „Metodologia jako forma samowiedzy badawczej”. W: Ł. Młyńczyk, B. Nitschke (red.). Aspekty metodologiczne oraz teoretyczne w subdyscyplinach politologii. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

LaCapra, D. (2009). Historia w okresie przejściowym. Doświadczenie, tożsamość, teoria krytyczna, przeł. K. Bojarska. Kraków: Universitas.

Mały słownik języka polskiego (1969). S. Skorupka, H. Auderska, Z. Łempicka (red.). Warszawa: PWN.

Mencwel, A. (2006). Wyobraźnia antropologiczna. Próby i studia. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Mills, C.W. (2007). Wyobraźnia socjologiczna, przeł. M. Bucholc. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Młyńczyk, Ł. (2015). „Analiza u źródeł poznania teorii polityki i metodologii badań politologicznych w Polsce. Czy można i należy odseparować naukę od ideologii?”. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, 2.

Mucha, J. (1986). Socjologia jako krytyka społeczna. Orientacja radykalna i krytyczna we wspołczesnej socjologii zachodniej. Warszawa: PWN.

Napiórkowski, M. (2014). Władza wyobraźni. Kto wymyśla, co zdarzyło się wczoraj. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Nęcka, E., Orzechowski, J., Słabosz, A., Szymura, B. (2005). Trening twórczości. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Ozimek, M. (2016). „Czy politologia zaangażowana jest możliwa? Politolog(ia) jako zawód i obietnica”. W: B. Krzysztan, W. Ufel, M. Zieliński (red.). Polityka/polityczność. Granice dyskursu. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Atut.

Ozimek, M. (2017). „Wyobraźnia teoriopolityczna. Kilka uwag na marginesie książki «Rebelia i reakcja. Rewolucja 1905 roku i plebejskie doświadczenie polityczne» Wiktora Marca”. Society Register, 1.

Pakszys, E. (1997). „Feminizm w poszukiwaniu współczesnej tożsamości kobiet. Przykład filozofii poznania”. W: Z. Gorczyńska, S. Kruszyńska, I. Zakidalska (red.). Płeć. Kobieta. Feminizm, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Pakszys, E., Sobczyńska, D. (1998). Kobiety w poznaniu naukowym wczoraj i dziś. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Pierzchalski, F. (2017). „Wyobraźnia twórcza – o źródłach teoretyzowania w nauce o polityce”. Teoria Polityki, 1.

Pracontal, M. de (1983). „Kladystyka – nowa metoda klasyfikacji zwierząt”. Problemy, 10.

Randall, V. (2006). „Feminizm”. W: D. Marsh, G. Stoker (red.). Teorie i metody w naukach politycznych, przeł. J. Tegnerowicz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Sennett, R. (2011). „Humanism”. The Hedgehog Review, 2.

Such, J. (1969). Wstęp do metodologii ogólnej nauk. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.

Taleb, N. (2013). Antykruchość. O rzeczach, którym służą wstrząsy, przeł. O. Siara. Warszawa: Kurhaus Publishing.

Taleb, N.( 2014). Czarny łabędź. O skutkach nieprzewidywalnych zdarzeń, przeł. O. Siara, T. Kasprowicz. Warszawa: Kurhaus Publishing.

Wallerstein, I. (red.) (1999). „Otwórzmy nauki społeczne”. W: A. Flis (red.). Wyzwania wobec nauk społecznych u progu XXI wieku, przeł. B. Lessaer. Kraków: Universitas.

White, H.V. (2014). „Polityka czasów nowoczesnych a sfera wyobraźni historycznej”. W: H.V. White. Przeszłość praktyczna, przeł. J. Burzyński [i in.]. Kraków: Universitas.

Willis, P. (2005). Wyobraźnia etnograficzna, przeł. E. Klekot. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Ziemińska, R. (2002). Internalizm i eksternalizm we współczesnej epistemologii. Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego.

Znaniecka Lopata, H. (1997). „Przenikanie się publicznej i prywatnej sfery życia. Wyzwanie rzucone przez kobiety społeczeństwu amerykańskiemu”. W: S. Kozyr-Kowalski,

A. Przestalski, J. Włodarek (red.). Krytyka rozumu socjologicznego. Praca zbiorowa wydana z okazji 100-lecia urodzin Tadeusza Szczurkiewicza. Poznań: Zysk i S-ka.