Finis Ianitii? Mikołaj Lubomirski’s supplementum to Klemens Janicki’s Vitae regum Polonorum

Patryk Michał Ryczkowski

Abstrakt

This contribution provides an edition of Mikołaj Lubomirski’s epigrams on Polish-Lithuanian rulers. It consists of three major parts. Firstly, a preliminary study establishes the connection between Janicki’s vitae and Lubomirski’s work. Janicki’s vitae were written around 1542 and printed as late as 1563. Many subsequent editions and Polish paraphrases introduced changes, such as the pieces on the rulers who were not covered by Janicki. A few examples of such additions (for example, two versions of Andrzej Trzecieski’s epigram) and of Janicki’s vitae editions (Gdańsk 1621, Krakow 1631, Stendal 1670) are discussed.

Between 1621 and 1632, Lubomirski composed four additional (Latin) epigrams, which he included in a notebook that is partially preserved in: Krakow, Biblioteka Jagiellońska, ms. 5575 (codex unicus). The poems are collected in a separate unit (supplementum) and placed directly after the handwritten copy of Janicki’s vitae. It is argued that Lubomirski aimed to reveal the theme of Jagiellonian succession, mostly through the symmetrical composition of his cycle. Its framework is constituted by the first and the last epigram on the figures who are connected to the Jagiellonian dynasty, Sigismund II Augustus (supp. I) and Sigismund III Vasa (supp. IV). Within this arrangement, the second and the third poems are devoted to the first kings elected in

the so-called free election, Henri de Valois (supp. II) and Stephen Bathory (supp. III). Both pieces contrast with each other, however: Henry’s image is clearly negative, while Stephan is depicted overall positively, and thus his profile is similar to those of Jagiellonians. Other intersections between the poems, which exceed the frame and inset composition, can be observed as well.

After the critical edition of Lubomirski’s epigrams (second part) the commentary (third part) is structured not according to the chronology of the rulers, but in order to acknowledge the established theme of Jagiellonian succession. In addition to a few textual and philological issues, the commentary notes internal connections between the pieces in the supplementum. Some essential similarities and differences to other vitae cycles and texts are remarked, although the focus is on Janicki’s epigrams. Finally, the historical context is explained and the events, places, and figures that the poems refer to are identified.

Słowa kluczowe: Klemens Janicki, Mikołaj Lubomirski, supplement, vitae, epigram, Poland-Lithuania, Jagiellonians
References

Manuscript sources

Kraków, Biblioteka Jagiellońska, ms. 5575.

Kraków, Biblioteka Jagiellońska, ms. 5576.

Printed sources

Bielski, J., Widok Królestwa Polskiego . . ., vol. 1, book 2, Poznań: Drukarnia Jezuitów, 1763.

Gadebusch, J., Encomium regni Poloniae . . ., Gdańsk: Georg Rhete, 1621.

Głuchowski, J., Ikones książąt i królów polskich . . ., Kraków: Drukarnia Łazarzowa, 1605.

Guagnini, A., Sarmatiae Europeae descriptio . . ., Kraków: Maciej Wirzbięta, [1578].

Historia książąt i królów polskich . . ., [s.l.] [s.n.] [s.a.].

Janicki, K., Chronicon dynastarum regni Poloniae . . . recensitum a Jacobo Gadebuschio, Gdańsk: Georg Rhete, 1621.

Janicki, K., Epitalamii . . . Sigismundo Augusto a Clemente Ianicio, . . . uita iam functo, scripti aeditio posthuma, Kraków: vidua Floriani [Helena Unglerowa], 1543.

Janicki, K., . . . Vitae archiepiscoporum Gnesnensium per Andream Tricesium . . . aeditae . . ., Kraków: Stanisław Scharffenberg, 1574.

Janicki, K., Vitae regum Polonorum . . ., Antwerp: Wilhelm Silvius, 1563.

Janicki, K., Vitae regum Polonorum . . ., Kraków: Drukarnia Łazarzowa, 1565.

Janicki, K., Vitae regum Polonorum . . ., Kraków: Stanisław Szarffenberg, 1573.

Janicki, K., Vitae regum Polonorum . . ., Kraków: Franciszek Cezary, 1631.

Janicki, K., Vitae regum Polonorum . . ., Stendal: Andreas Gussow, 1670.

Kmita, J.A., Żywoty królów polskich, Kraków: Mikołaj Scharffenberg, 1591.

Kochanowski, J., Elegiarum libri IIII. Eiusdem foricoenia sive epigrammatum liber, Kraków: Drukarnia Łazarzowa, 1584.

Królów i książąt polskich . . . króciuchne porządku zawarcie i opis nowo uczyniony, [s.l.] [s.n.], 1576.

Pamiętnik książąt i królów polskich [s.l] [s.n.] [s.a.].

Paszkowski, M., Kronika Sarmacji Europejskiej . . . przez Aleksandra Gwagnina . . . wydana, a teraz zaś z przyczynieniem tych królów, których w łacińskiej nie masz . . . przełożona, Kraków: Mikołaj Lob, 1611.

Skuteczne opisanie śmierci Henryka III Walezjusza . . . Wszystko teraz nowo z łacińskiego i niemieckiego języka na polski krótko z pilnością zebrano i przełożono, Kraków: Stanisław Szarffenberg, 1590.

[Solikowski, J.], Probi et Galliae ac Poloniae amantis viri ad Gallos et Sarmatas oratio. Accessit . . . vaticinium de liliorum et aquilae septemtrionalis coniunctione, Basel: [s.n.], 1575.

Editions

Bielski, J., Carmina latina nunc primum in unum volumen collecta, ed. by T. Bieńkowski, Warsaw 1962.

Dzieła Fabiana Sebastyana Klonowicza, vol. 1, ed. by J.N. Bobrowicz, Leipzig 1836.

Głuchowski, J., Ikones książąt i królów polskich. Reprodukcja fototypiczna wydania z 1605 r., Wrocław 1979.

Janicki, K., Carmina, ed. by L. Ćwikliński, Kraków 1930.

Janicki, K., Carmina. Dzieła wszystkie, ed. by J. Krokowski and J. Mosdorf, transl. by E. Jędrkiewicz, Wrocław 1966.

Radvanas, J., Radviliada, ed. by S. Narbutas, Vilnius 1997.

Trzecieski, A., Carmina. Wiersze łacińskie, ed. by J. Krokowski, Wrocław 1958.

Secondary literature

Augustyniak, U., Historia Polski 1572–1795, Warsaw 2008.

Bieńkowski, T. and W. Voise, “Jakuba Gadebuscha ‘Pochwała Królestwa Polskiego’”, Kwartalnik Historii Techniki i Nauki 16 (1978), issue 1, pp. 91–108.

Borysowska, A., “Andrzej Loeaechius i jego tworczość poetycka (XVI/XVII w.)”, Slavia Occidentalis 54 (1997), pp. 17–28.

Bomelburg, H.-J., “Sarmatia –Sarmaten –Sarmatismus: Gelehrtes Konstrukt, politisches Programm, unifizierende Elitenkultur, politischer Bewegungsbegriff ”, in Polen in der europäischen Geschichte, vol. 2: Frühe Neuzeit, ed. by H.-J. Bomelburg, Stuttgart 2017, pp. 843–861.

Brill’s Companion to Prequels, Sequels, and Retellings of Classical Epic, ed. by R. Simmis, Leiden 2018.

Bues, A., Die Jagiellonen. Herrscher zwischen Ostsee und Adria, Stuttgart 2010.

Buszewicz, E., “The imitatio antiquorum: A Key to Discovering Meanings. Sigismund III in Maciej Kazimierz Sarbiewski’s Laudatory Ode (Lyr II 22)”, in Acta Conventus Neo-Latini Upsaliensis, vol. 1, gen. ed. A. Steiner-Weber, Leiden 2012, pp. 267–274.

Cameron, K., Henri III: A Maligned or Malignant King? Aspects of the Satirical Iconography of Henri de Valois, Exeter 1978.

Cohen, C., “Les elements constitutifs de quelques planctus des Xe et XIe siecles”, Cahiers de civilisation médiévale 1 (1958), issue 1, pp. 83–86.

Cytowska, M., “Nowe uwagi o ‘Żywotach Królów Polskich’ Klemensa Janickiego”, in Europejskie związki literatury polskiej, Warsaw 1969, pp. 77–88.

Ćwikliński, L., Klemens Janicki. Poeta uwieńczony (1516–1543), Kraków 1893.

Estreicher, K., Bibliografia Polska, vol. 18–21, Kraków 1901–1906.

Estreicher, S., Bibliografia Polska, vol. 30, Kraków 1934.

Fieguth, R., “Francuskie i polskie gniewy, żale i śpiewy. O erotykach Philippe’a Desportes’a i ‘Lyricorum libellus’ Jana Kochanowskiego”, Pamiętnik Literacki 104 (2013), issue 3, pp. 39–67.

Finnin, R., “Attendants to the Duel: Classical Intertexts in Philippe Desportes’s ‘Adieu a la Pologne’ and Jan Kochanowski’s ‘Gallo crocitanti’”, Comparative Literature Studies 44 (2007), issue 4, pp. 458–483.

Franczak, G., “Polotia recepta. Mapa Księstwa Połockiego – teksty i preteksty sporu o władzę”, Terminus 23 (2021), issue 2 (59), pp. 97–133.

Frost, R., The Oxford History of Poland-Lithuania, vol. 1: The Making of the Polish-Lithuanian Union, 1385–1569, Oxford 2015.

Głombiowska, Z., “‘Tere de France, mult estes dulz pais’. Jana Kochanowskiego spotkania z Francją”, in Z. Głombiowska, W poszukiwaniu znaczeń. O poezji Jana Kochanowskiego, Gdańsk 2001, pp. 63–104.

Gorska, B., “Wstęp”, in J. Głuchowski, Ikones książąt i królów polskich. Reprodukcja fototypiczna wydania z 1605 r., Wrocław 1979, pp. V–XVI.

Hartleb, M., Estetyka Jana Kochanowskiego. Część 1: Stosunek poety do sztuki plastycznej, Lviv 1923. 

Hawrysz, M., “Językowa kreacja wizerunku władców w średniopolskim piśmiennictwie hagiograficznym – przyczynek do badań dyskursu tożsamościowego”, Studia Językoznawcze 14 (2015), pp. 209–224.

Hawrysz, M., “Mitologizacja przeszłości w katalogach monarchów z okresu I Rzeczpospolitej, czyli o konstruowaniu tożsamości narodowej”, in Mitologizacja kultury w polskiej i iberyjskiej twórczości artystycznej, ed. by W. Charchalis and B. Trocha, Zielona Góra 2015, pp. 187–197.

Kallendorf, C., “Neo-Latin Supplements to Classical Latin Works”, in Brill’s Encyclopaedia of the Neo-Latin World: Micropaedia, ed. by P. Ford, J. Bloemendal, and Ch. Fantazzi, Leiden 2014, pp. 1118–1119.

Kersken, N., “Geschichtsbild und Adelsrepublik. Zur Sarmatentheorie in der polnischen Geschichtsschreibung der fruhen Neuzeit”, Jahrbücher für Geschichte Osteuropas 52 (2004), pp. 235–260.

Kociszewska, E., “‘Vaticinium de coniunctione Liliorum cum Aquila’. Przepowiednia z ‘Prognosticatio . . .’ Johanna Lichtenberga i jej interpretacja dla Henryka Walezego (1575)”, Odrodzenie i Reformacja w Polsce 54 (2010), pp. 161–177.

Korenjak, M. and S. Zuenelli, “Vorwort”, in Supplemente antiker Literatur, ed. by M. Korenjak and S. Zuenelli, Freiburg im Breisgau 2016, pp. 7–15.

Krzywy, R., Poezja staropolska wobec genologii retorycznej. Wprowadzenie do problematyki, Warsaw 2014.

Krzywy, R., “Polska epika bohaterska przed i po ‘Gofredzie’”, Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria 20 (2020), pp. 97–122.

Krzywy, R., “Zmysł wzroku w poezji Jana Kochanowskiego – rekonesans badawczy”, Ruch Literacki 60 (2019), issue 2 (353), pp. 129–151.

Kuran, M., “‘Kronika’ Aleksandra Gwagnina jako kompendium wiedzy historycznej i geograficznej”, Wschodni Rocznik Humanistyczny 7 (2010–2011), pp. 41–55.

Kuran, M., Marcin Paszkowski – poeta okolicznościowy i moralista z pierwszej połowy XVII wieku, Łodź 2012.

Kusek, R. and W. Szymański, “Kings as ‘Queens’ –Textual and Visual Homophobic Fabrications of Two Polish Kings: The Curious Cases of Bolesław the Generous and Henry I of Poland”, Royal Studies Journal 6 (2019), issue 2, pp. 127–147.

Kwapisz, J., “Deciphering ‘Ne Luscinia Segnior’”, Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo 5 (8) (2015), pp. 167–182.

Kwapisz, J., The Paradigm of Simias: Essays on Poetic Eccentricity, Berlin 2019.

Leitsch, W., Sigismund III. von Polen und Jan Zamoyski. Die Rolle Estlands in der Rivalität zwischen König und Hetman, Vienna 2006.

Lewandowski, I., “Janickiego epigramy o arcybiskupach gnieźnieńskich”, in I. Lewandowski, Polonia Latina. Szkice o literaturze łacińskiej w dawnej Polsce, ed. by K. Dominas, M. Miazek-Męczyńska, and A.W. Mikołajczak, Gniezno 2007, pp. 88–104.

Lewandowski, I., “Janickiego epigramy o polskich królach”, in Litteris vivere. Księga pamiątkowa ofiarowana Profesorowi Andrzejowi Wójcikowi, ed. by I. Lewandowski and K. Liman, Poznań 1996, pp. 105–114.

Lewandowski, I., “Janickiego miłość ojczyzny i jego poezja patriotyczna. Wspomnienie w 500-lecie urodzin poety”, Symbolae Philologorum Posnaniensium 26 (2016), issue 2, pp. 109–128.

Lichy, K., “Vom dynastischen Unionsreich zur parlamentarischen Union von 1569”, in Polen in der europäischen Geschichte, vol. 2: Frühe Neuzeit, ed. by H.-J. Bomelburg, Stuttgart 2017, pp. 169–203.

Lukowski, J. and H. Zawadzki, A Concise History of Poland, Cambridge 2001.

Malinowska, J., “Epickie epicedium renesansowe w eposie ‘Radivilias’ Jana Radwana”, Roczniki Humanistyczne 58–59 (2010–2011), issue 3, pp. 179–196.

Malinowska, J., “Mikołaj Radziwiłł Rudy – bohater pozytywny w eposie Jana Radwana ‘Radivilias’”, Symbolae Philologorum Posnaniensium 19 (2009), pp. 355–361.

Malinowska, J., “Poezja ars divina –profetyczne przesłanie Muzajosa w epickim poemacie Jana Radwana ‘Radivilias’”, Roczniki Humanistyczne 61 (2013), issue 3, pp. 45–54. 

Markiewicz, M., Historia Polski 1492–1795, Kraków 2002.

Miązek, B., Polnische Literatur des Mittelalters und der Renaissance, Frankfurt am Main 1993.

Michałowska, T., “Lament Ojczyzny-Wdowy”, in T. Michałowska, Literatura polskiego średniowiecza wobec poetyki europejskiej (‘ornatus difficilis’), Warsaw 2008, pp. 97–108.

Mieszek, M., “‘Rodowitym rytmem pracy Janickiego dopełniam’ – ‘Vitae Regum Polonorum’ Klemensa Janickiego w przekładzie Jana Bielskiego”, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica 3 (25) (2014), pp. 241–256.

Milewska-Waźbińska, B., “‘Vitae archiepiscoporum Gnesnensium’ Klemensa Janickiego – geneza i wczesna recepcja”, Symbolae Philologorum Posnaniensium 27 (2017), issue 1, pp. 83–91.

Niiranen, S., “Remembering a Past Princess: Catherine Jagiellon and the Construction of National Narratives in Sweden and Finland”, in Remembering the Jagiellonians, ed. by N. Nowakowska, London 2019, pp. 141–161.

Nowak-Dłużewski, J., Okolicznościowa poezja polityczna w Polsce. Czasy zygmuntowskie, Warsaw 1966.

Nowak-Dłużewski, J., Okolicznościowa poezja polityczna w Polsce. Pierwsi królowie elekcyjni, Warsaw 1969.

Nowak-Dłużewski, J., Okolicznościowa poezja polityczna w Polsce. Zygmunt III, Warsaw 1971.

Nowakowska, N., “An Ambiguous Golden Age: The Jagiellonians in Polish Memory and Historical Consciousness”, in Remembering the Jagiellonians, ed. by N. Nowakowska, London 2019, pp. 49–70.

Nowakowska, N., Church, State and Dynasty in Renaissance Poland: The Career of Cardinal Fryderyk Jagiellon (1468–1503), Ashgate 2007.

Nowakowska, N., “Introduction: Time, Space and Dynasty”, in Remembering the Jagiellonians, ed. by N. Nowakowska, London 2019, pp. 1–27.

Pepłowski, F., “‘Vitae regum Polonorum’ Klemensa Janickiego w przekładzie Jana Achacego Kmity”, Pamiętnik Literacki 71 (1989), issue 4, pp. 201–215.

Połćwiartek-Dremierre, D., “Pierwsze polsko-francuskie rendez-vous kultur. Polski epizod Henryka Walezego”, Roczniki Humanistyczne 63 (2015), issue 1, pp. 205–223.

Rhode, M., “Wahlkonigtum und Standepolitik. Adelsdemokratie oder Magnatenoligarchie?”, in Polen in der europäischen Geschichte, vol. 2: Frühe Neuzeit, ed. by H.-J. Bomelburg, Stuttgart 2017, pp. 205–217.

Rosińska, A., “‘Stefaneida’Daniela Hermanna”, Studia Classica et Neolatina 2 (1995), pp. 131–155.

Rudenko, O., “Creating The Image of the King: The Early Modern Woodcut of Sigismund Augustus from ‘Confessio Fidei’by Stanislaus Hosius”, Text and Image: Essential Problems in Art History 1 (9) (2020), pp. 59–61.

Ryczkowski, P.M., “A Farmer Who Does Not Want to Be a Poet: The Motif of recusatio in the Compositional Structure of Sarbiewski’s Ode IV 4”, in Ars recusandi. Odmowa jako zabieg literacki w tekstach greckich i łacińskich od starożytności do końca XVIII wieku, ed. by A. Brzozowska and M. Plago [forthcoming 2022].

Ryczkowski, P.M., “‘Paraphrasis historiae de Susanna’by Adamus Placotomus Silesius and the ‘raptularius’(notebook) of Mikołaj Lubomirski”, Neulateinisches Jahrbuch 23 (2021), pp. 177–210.

Schafer-Griebel, A., Die Medialität der Französischen Religionskriege. Frankreich und das Heilige Römische Reich 1589, Stuttgart 2018.

Schindler, C., “Das ‘Aeneis’-Supplement des Claude Simonet de Villeneuve –Ein Anti-Supplement?”, in Supplemente antiker Literatur, ed. by M. Korenjak and S. Zuenelli, Freiburg im Breisgau 2016, pp. 39–58.

Schmidt, P.G., “Neulateinische Supplemente zur ‘Aeneis’. Mit einer Edition der ‘Exsequiae Turni’ von Jan van Foreest”, in Acta Conventus Neo-Latini Lovaniensis, ed. by J. Ijsewijn and E. Kesler, Leuven 1973, pp. 517–555.

Schmidt, P.G., Supplemente lateinischer Prosa in der Neuzeit. Rekonstruktionen zu lateinischen Autoren von der Renaissance bis zur Aufklärung, Gottingen 1964.

Segel, H.B., Renaissance Culture in Poland: The Rise of Humanism, 1470–1543, Ithaca 1989.

Serwański, M., Henryk III Walezy w Polsce. Stosunki polsko-francuskie w latach 1566–1576, Kraków 1973.

Słomka vel Słomiński, K., “Epigramat ‘Boleslaus II Audax’ z cyklu ‘Vitae Regum Polonorum’ Klemensa Janicjusza jako tradycja”, Meluzyna 5 (9) (2018), pp. 5–18.

Słomka vel Słomiński, K., “O cnocie w ‘Ikones książąt i królów polskich’ Jana Głuchowskiego”, Meluzyna 6 (11) (2019), pp. 35–52.

Soczewka, A., “Gaspari Petkowski S.J. Dialogus ‘De pace’ ad regem Stephanum Batory”, Humanistica Lovaniensia 21 (1972), pp. 197–220.

Stone, D., The Polish-Lithuanian State, 1386–1795, Seattle 2001.

Świderska-Włodarczyk, U., “Litwa i Litwini jako integralna część Rzeczypospolitej w polskiej świadomości epoki nowożytnej (XVI–XVII w.)”, Społeczeństwo i Polityka 60 (2019), issue 3, pp. 63–74.

Tarvel, E., “Die staatsrechtliche Lage der Provinz Livland im 16. und fruhen 17. Jahrhundert”, in Rußland, Polen und Österreich in der Frühen Neuzeit. Festschrift für Walter Leitsch zum 75. Geburtstag, ed. by Ch. Augustynowicz et al., Vienna 2003, pp. 107–117.

Urban-Godziek, G., “The Topos of de se aegrotante in Humanistic Elegiac Autobiography: The Relation of Clemens Janitius’ ‘Tristia’to Petrus Lotichius Secundus’ ‘Elegiarum Libri’”, in Civitas Mentis, vol. 1, ed. by Z. Kadłubek and T. Sławek, Katowice 2005, pp. 92–109.

Urban-Godziek, G., “Two Polish Renaissance Elegiac Cycles (by Klemens Janicki and Jan Kochanowski) in the Light of the Contemporary European Practice”, in Renaissance and Humanism from the Central-East European Point of View: Methodological Approaches, ed. by G. Urban-Godziek, Kraków 2014, pp. 261–276.

Vitkus, D.J, [introduction to:] A. Loeaechius, “Sir Robert Sherley: His Entertainment in Cracovia”, transl. by T. Middleton, ed. by D.J. Vitkus, J. Limon, in T. Middleton, The Collected Works, ed. by G. Taylor et al., Oxford 2007, pp. 670–672.

Weintraub, W., “Kochanowski versus Desportes: A Sixteenth-Century French-Polish Poetic Duel”, in Symbolae in honorem Georgii Y. Shevelov, ed. by W.F. Harkins, O. Horbatsch, and J.F. Hursky, Munich 1971, pp. 463–473.

Wiśniewska, H., Renesansowe życie i dzieło Sebastiana Fabiana Klonowicza, Lublin 1985. 

Witczak, A., “Inwokacje w ‘Stefaneidzie’ Daniela Hermanna”, in Epika antyczna i jej kontynuacje do XVIII wieku, ed. by A. Witczak, Gdańsk 2015, pp. 166–177.

Zwierlein, C., “Der Morder als Held? Jacques Clement als ligistischer Staatsgrundungs-Held und Martyrer-Heroe des Papsttums, 1589”, in Gewalt und Heldentum, ed. by O. Gotz and C. Brink, Baden-Baden 2020, pp. 47–66.

Zwierlein, C., Der Mörder als Held? Jacques Clément als ligistischer Staatsgründungs-Held und Märtyrer-Heroe des Papsttums, 1589, https://freidok.uni-freiburg.de/data/167872 (accessed on 17 June 2021).

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.
Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.