Między więzami rodzinnymi a obowiązkami wasala: Aymon z Dordogne w dwóch wersjach Renaut de Montauban – pieśni epickiej i prozatorskiej przeróbce

Alicja Bańczyk

Abstrakt

Niniejszy artykuł podejmuje próbę odpowiedzi na pytania, jakie były w feudalnym społeczeństwie możliwe sposoby rozwiązania konfliktu pomiędzy dwoma rodzajami zobowiązań ciążącymi na każdej jednostce: tymi, jakie miało się wobec członków własnej rodziny i tymi, jakie wynikały z relacji feudalnej. Analizy literackich przedstawień możliwych rozwiązań tego konfliktu zobowiązań dokonano na podstawie epopei rycerskiej (chanson de geste) Renaut de Montauban na przykładzie postaci Aymona, ojca zbuntowanych przeciwko Karolowi Wielkiemu braci, który w obliczu ich konfliktu z władcą, zmuszony jest wybierać między wiernością monarsze a pomocą swoim dzieciom.

W artykule porównane zostały dwie wersje historii: ta znajdująca się w XIII-wiecznym rękopisie Douce 121 oraz jej XV-wieczna adaptację na język prozy, znajdująca się w rękopisie Sloane 960. Wersje te zostały zestawione ze sobą w celu sprawdzenia, w jaki sposób Aymon traktuje swoje zobowiązania i czy jego podejście zmienia się w zależności od czasu powstania dzieła.

Na samym początku przedmiotem analizy jest treść przysięgi forjurement złożonej przez Aymona wobec monarchy, w której zobowiązuje się on do nieudzielenia pomocy swoim dzieciom oraz do toczenia z nimi czynnej walki. Kolejno, na podstawie fragmentów dzieł, ukazane zostaje, jak bohater traktuje pomoc materialną oraz obowiązek prowadzenia działań zbrojnych przeciwko własnym dzieciom.

Analiza dwóch wersji historii pozwala na stwierdzenie, że o ile Aymon dopuszcza udzielenie dzieciom pomocy materialnej, na przykład poprzez danie im jedzenia czy pieniędzy, to nigdy nie wspiera ich zbrojnie, a wręcz prowadzi przeciwko nimi otwartą walkę. Może to być związane ze złożoną przez niego przysięgą. W świetle prawa bowiem za jej złamanie poprzez udzielenie pomocy zbrojnej groziła śmierć, zaś gdy pomoc polegała na materialnym wsparciu – jedynie lżejsze kary. Dowiedzione zostaje również, że wersja późniejsza dużo poważniej traktuje obowiązki wobec członków własnej rodziny i jednoznacznie wypowiada się za tym, by przeważyły one  nad powinnościami wobec seniora feudalnego.

Słowa kluczowe: Renaut de Montauban, cykl baronów zbuntowanych, senior i wasal, forjurement

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.
Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.