Szczerość i autotematyzm. Przypadek dwóch tekstów publicystycznych Wilhelma Macha

Adriana Kovacheva

Abstrakt

Sincerity and Autothematism. The Case of Two Journalistic Texts by Wilhelm Mach

In the present article I examine in detail two journalistic texts by the Polish writer Wilhelm Mach. The main concern of the analysis is Mach’s implicit anxiety to be sincere. I am arguing here that the requirement for sincerity is intricately connected with the political atmosphere of the Thaw period in Poland, which began after Stalin’s death. I put forward the thesis that Mach’s positive validation of sincerity influences his programmatic metafiction and constitutes a reaction to the political situation. At the same time, reading the writer’s proposals against the background of the then-popular Soviet philosopher Vladimir Pamerancev’s ideas, I demonstrate that Mach is not convinced by the model of subjectivity behind the idea of honesty promoted at the time. His awareness of the role of literary conventions leads him to ironic subversion of the idea of directness and sincerity in literature.

Słowa kluczowe: socrealizm, odwilż gomułkowska, szczerość, wstyd, autotematyzm, kryzys powieści
References

Błoński J., Poeci i inni, Kraków 1956.

Błoński J., Za pięć dwunasta. Zoil o poezji współczesnej, „Życie Literackie” 1955, nr 16–18.

Brandys K., Rynek. Wspomnienia z teraźniejszości, Warszawa 1968.

Czermińska M., Pisarze niedocenieni – pisarze przecenieni. Ankieta „Kultury”, „Kultura” 1992, nr 7/8.

Erenburg I., Odwilż, przeł. J. Brzechwa, Warszawa 1955.

Felski R., Hooked: Art and Attachment, Chicago 2020.

Fik M., Kultura polska po Jałcie. Kronika lat 1944–1981, Warszawa 1991.

Fiut A., Dowód nietożsamości. Proza Wilhelma Macha, Wrocław–Warszawa–Kraków– Gdańsk 1976.

Flaszen L., Cyrograf, Kraków 1989.

Flaszen L., Nowy Zoil, czyli o schematyzmie, „Życie Literackie” 1952, nr 1.

Flaszen L., Zoilowe diagnozy i proroctwa, „Życie Literackie” 1953, nr 30.

Foucault M., Nadzorować i karać. Narodziny więzienia, przeł. T. Komendant, Warszawa 1993.

Mach W., Życie duże i małe. Góry nad czarnym morzem, Łódź 1984.

Mach W., Szkice literackie, t. I: W „szkole krytyków”, Warszawa 1971.

Matuszewski R., Pisarze wobec dziesięciolecia, „Nowa Kultura” 1955, nr 15.

Mielczarek T., Czerwony sztandar na jońskiej kolumnie: z dziejów „Nowej Kultury” (1950–1963), „Rocznik Historii Prasy Polskiej” 1999, t. 2, z. 1 (3).

Mycielski Z., Dziennik 1950–1959, Warszawa 1999.

Otwinowski S., Myśl o nieobecnym. Po zgonie Wilhelma Macha, „Życie Literackie” 1965, nr 29.

Pietrzak P., Powieść nowoczesna i dylematy współczesnej nauki o literaturze, Warszawa 2007.

Poradecki J., Polemiki wokół „Gór nad czarnym morzem”, „Prace Polonistyczne” 1972, nr 28.

Rękopisy Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, sygnatura 16090/II, część 2, mikrofilm 29914, Korespondencja Stefana Otwinowskiego. Listy od różnych osób.

Rękopisy Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, sygnatura 16091/II, mikrofilm 29915, Korespondencja Ewy Otwinowskiej. Listy od różnych osób. Pol. 1944–1980.

Rękopisy Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, sygnatura 18278/II, mikrofilm 25222, Korespondencja Marka Hłaski. Listy od różnych osób. Lit. I–R [m.in. od Stefana Łosia, Wilhelma Macha, Agnieszki Osieckiej]. Pol., ang. 1945–1968.

The Rhetoric of Sincerity, eds. E. van Alphen, M. Bal, C.E. Smith, Stanford 2009.

Ritz G., Nić w labiryncie pożądania. Gender i płeć w literaturze polskiej od romantyzmu do postmodernizmu, Warszawa 2002.

Rutten E., Sincerity after Communism: A Cultural History, Yale 2017.

Sedgwick E.K., Touching Feeling: Affect, Pedagogy, Performativity, Durham 2003.

Sedgwick E.K., Wstyd, teatralność i queerowa performatywność: sztuka powieściowa Henry’ego Jamesa, przeł. J. Bednarek, „Teksty Drugie” 2016, nr 4.

Słucki A., Wiosenne tarapaty i… propozycje, „Przegląd Kulturalny” 1955, nr 12.

Śmieja W., Antynomie męskości i erotyczne spojrzenie na męskie ciało w „Agnieszce, córce Kolumba” Wilhelma Macha, „Wielogłos” 2018, nr 4 (38).

Śmieja W., Homoseksualność i polska nowoczesność. Szkice o teorii, historii i literaturze, Katowice 2015.

Wallace D.F., Rzekomo fajna rzecz, której nigdy więcej nie zrobię. Eseje i rozważania, przeł. J. Kozak, Warszawa 2016.

Ważyk A., Poemat dla dorosłych, „Nowa Kultura” 1955, nr 34.

Wyka M., Kwadratura koła w prozie, „Życie Literackie” 1961, nr 52.

Zaworska H., Czy komary zjadły ludzi?, „Nowa Kultura” 1955, nr 12.

Померанцев В., Об искренности в литературе, „Новый мир” 1953, nr 12, http://vivovoco.astronet.ru/VV/PAPERS/LITRA/MEMO/POMER.HTM [dostęp: 16.06.2020].