„Słowo, brzozowa koro” – czy [Psiej książce] Piotra Janickiego potrzebna jest ekokrytyka (i odwrotnie)?

Katarzyna Sawicka-Mierzyńska

Abstrakt

“Word, birch bark”: Does Piotr Janicki’s [Dog’s Book] Need an Ecocriticism (and Vce Versa)?

The article presents the work of Piotr Janicki, one of the most interesting Polish poets of the middle generation (born 1974). The author focuses primarily on the 2018 untitled volume of poems, referred to as [A Dog’s Book], in order to recreate the structure of the subject it contains, using the categories offered by the ecocritical discourse, represented by the works of Anna Ubertowska, Rosi Braidotti, Timothy Morton and other. In the course of the analysis, it turns out that an important assumption of Janicki’s poetry is the desire to break the anthropocentric perspective, which would place his work in the trend of “deeply ecological” literature, the task of which is, inter alia, to “infect” readers with new forms of sensitivity and imagination, breaking with the traditionally understood humanism, which places man above non-human beings, and not in a network of relationships with them, as it happens in [The Dog’s Book].

Słowa kluczowe: Piotr Janicki, ekokrytyka, poezja najnowsza, nowy materializm, posthumanizm, ecocriticism, newest poetry, new materialism, posthumanism
References

Barad K., Posthumanistyczna performatywność: ku zrozumieniu, jak materia zaczyna mieć znaczenie, przeł. J. Bednarek [w:] Teorie wywrotowe, red. A. Gajewska, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 2012.

Braidotti R., Po człowieku, przeł. J. Bednarek, A. Kowalczyk, przedm. J. Bednarek, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2014.

Braidotti R., Podmioty nomadyczne. Ucieleśnienie i różnica seksualna w feminizmie współczesnym, przeł. A. Derra, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne 2009.

„Cyc Gada”, http://katalog.czasopism.pl/index.php/Cyc_Gada [dostęp: 4.01.2022].

Deleuze G., Guattari F., Co to jest filozofia?, przeł. P. Pieniążek, Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria 2000.

Derra A., Mechanika kwantowa, dyfrakcja i niedosyt filozoficzny. Nowy materializm feministyczny Karen Barad w kontekście studiów nad nauką i technologią [w:] Feministyczne nowe materializmy: usytuowane kartografie, red. O. Cielemęcka, M. Rogowska-Stangret, Lublin: E-naukowiec 2018.

Didi-Huberman G., Kora, przeł. T. Swoboda, Gdańsk: Wydawnictwo w Podwórku 2013.

Domańska E., Humanistyka ekologiczna, „Teksty Drugie” 2013, nr 1–2.

Fiedorczuk J., Poezja samoświadomego antropocenu [w:] Prognoza niepogody. Literatura polska w XXI wieku, red. M. Jakubowiak, S. Kloska, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne 2020.

Janicki P., Bargielska J., Homo i humus, „Tygodnik Powszechny” 23.09.2019, https://www.tygodnikpowszechny.pl/homo-i-humus-160458 [dostęp: 4.01.2022].

Janicki P., „Lubię grubaski”. Z Piotrem Janickim rozmawia Jacek Bierut, 23.09.2015, http://fundacja-karpowicz.org/lubie-grubaski-z-piotrem-janickim-rozmawia-jacek-bierut/ [dostęp: 30.04.2021].

Janicki P., [Psia książka], Wrocław: Wydawnictwo J 2018.

Kaczanowski A., *** [Od książki z wierszami…], http://wydawnictwoj.pl/nn-psia-ksiazka/ [dostęp: 30.04.2021].

Kornhauser J., Awangarda. Strajki, zakłócenia, deformacje, Kraków: Wydawnictwo UJ 2017.

Kujawa D., Żwawiej, dobra?, https://www.biuroliterackie.pl/biblioteka/debaty/zwawiej-dobra/ [dostęp: 30.04.2021].

Latour B., Splatając na nowo to, co społeczne. Wprowadzenie do teorii aktora-sieci, przeł. K. Abriszewski, A. Derra, Kraków: Universitas 2010.

Ludzie są czymś. Z NN (autorem/autorką) książki bez tytułu (psiej książki) rozmawia NN, 15.01.2019, http://wydawnictwoj.pl/uncategorized/pismo/rozmowy/ludzie-sa-czyms-z-nn-autorem-autorka-ksiazki-bez-tytulu-psiej-ksiazki-rozmawia-nn/ [dostęp: 30.04.2021].

Marzec A., „Jesteśmy połączonym z sobą światem” – Timothy Morton i widmo innej wspólnoty, „Teksty Drugie” 2018, nr 2.

Morton T., Humankind: Solidarity with Non-human People, London–New York: Verso 2017.

Morton T., Lepkość, przeł. A. Barcz, „Teksty Drugie” 2018, nr 2.

Powiew ogona. Rozmowa o „Psiej książce”, rozm. D. Kujawa, Ł. Żurek, „Mały Format”2019, nr 3, http://malyformat.com/2019/03/powiew-ogona/ [dostęp: 30.04.2021].

Pułka T., [Głos w debacie Poeci na nowy wiek], https://www.biuroliterackie.pl/biblioteka/debaty/glos-w-dyskusji-2/ [dostęp: 30.04.2021].

Spis treści według Janickiego i Kaczanowskiego, Wrocławski Dom Literatury, 17.10.2010, prowadzenie J. Skurtys [plik wideo], https://www.facebook.com/WroclawskiDomLiteratury/videos/368955614153772 [dostęp: 30.04.2021].

Spotkanie z nominowanymi do Nagrody Literackiej Prezydenta Miasta Białegostoku im. Wiesława Kazaneckiego, 22.04.2021, prowadzenie D. Sokołowska [plik wideo], https://www.facebook.com/Bialostocki.Osrodek.Kultury/videos/3835268889921386 [dostęp: 30.04.2021].

Stengers I., Propozycja kosmopolityczna, przeł. A. Kowalczyk [w:] Ekologie, red. A. Jach, P. Juskowiak, A. Kowalczyk, Łódź: Muzeum Sztuki w Łodzi 2014.

Śliwiński P., Fermentacja kanonów, „Teksty Drugie” 2020, nr 5.

Świeściak A., Co robić? Poezja najnowsza wobec teorii wspólnych światów, „Teksty Drugie” 2020, nr 5.

Tabaszewska J., Ekokrytyczna (samo)świadomość, „Teksty Drugie” 2018, nr 2. „Słowo, brzozowa koro” – czy [Psiej książce] Piotra Janickiego

Ubertowska A., Historie biotyczne. Pomiędzy estetyką a geotraumą, Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN 2020.

Ubertowska A., „Mówić w imieniu biotycznej wspólnoty”. Anatomie i teorie tekstu środowiskowego/ekologicznego, „Teksty Drugie” 2018, nr 2.