Praca socjalna wobec śmierci i umierania

Maria Łuszczyńska

Abstrakt

Social work confronting death and dying

Dying and death are the very universal and belied phenomena same time. They bring so called borderline states on as the social life facts. It affects on such an social life aspects as social ties, social exclusion, supporting and helping. Social work has much to do in the last aspect, because it has the potential to “liven up” social resources in  individual and group functioning.
The aim of this article is to show the social worker meaning and range of actions confronting death and dying. The three sorts of social work are distinct: 1) social work with people who die socially 2) social work with dying people 3) social work with mourners. There are also recommendations for scientific researches (methods, subjects, and themes) for those who want to study death and dying in social context, including social work specific.

Słowa kluczowe: praca socjalna, śmierć, śmierć społeczna, społeczne umieranie
References

Adamkiewicz M. (2004), Oblicza śmierci. Propedeutyka tanatologii, Toruń: Europejskie Centrum Edukacyjne.

Ariès P. (1989), Człowiek i śmierć, Warszawa: PIW.

Badeni J. (2007), Śmierć? Każdemu polecam, Kraków: Rafael.

Bauman Z. (1998), Śmierć i nieśmiertelność. O wielości strategii życia, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

de Beauvoir S. (2011), Starość, Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.

CBOS (1994), Nasze postawy wobec umierania i śmierci, BS/183/162/94.

CBOS (2001), O umieraniu i śmierci, BS/146/2001.

CBOS (2005), Stosunek Polaków do śmierci, BS/98/2005. CBOS (2012), W obliczu śmierci, BS/165/2012.

Charmaz C. (2009), Teoria ugruntowana. Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Chopra D. (1995), Życie bez starości. Młode ciało, ponadczasowy umysł, Warszawa: Książka i Wiedza.

Człowiek i społeczeństwo (1998), t. 15: Człowiek wobec śmierci, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Elias N. (2001), The Loneliness of the Dying, New York: Continuum.

Frankl V.E. (2009), Człowiek w poszukiwaniu sensu. Głos nadziei z otchłani Holokaustu, Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.

Fromm E. (1993), Ucieczka od wolności, Warszawa: Czytelnik.

Fromm E. (1996), Niech się stanie człowiek. Z psychologii etyki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Glaser B.G., Strauss A.L. (1980), Awareness of Dying, New York: Aldine Publishing Company.

Glaser B.G., Strauss A.L. (2009), Odkrywanie teorii ugruntowanej. Strategie badania jakościowego, Kraków: Nomos.

Gorer G. (1979), Pornografia śmierci, „Teksty”, 3.

Goutierre M.-D. (2001), Człowiek w obliczu własnej śmierci. Absurd czy zbawienie?, Kraków: Espe.

Górecki M. (red.) (2010), Prawda umierania i tajemnica śmierci, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.

GUS, Tablice trwania życia 1990–2012, http://www.stat.gov.pl/gus/5840_894_PLK_HTML.htm (dostęp: 20.12.2013).

Historic Agreement on International Definition of Social Work (2002), „International Associa- tion of Schools of Social Work”, 1.

Howarth G. (2008), Death and Dying. A Sociological Introduction, Cambridge: Polity Press.

Kałużny Ł. (2011), Tabu śmierci w perspektywie socjologicznej. Problemy konceptualizacji i operacjonalizacji, „Zeszyty Naukowe WSOWL”, 4 (162).

Kantowicz E. (2001), Elementy teorii i praktyki socjalnej, Olsztyn: Uniwersytet Warmińsko-Mazurski.

Kastenbaum R. (1995), Death, Society, and Human Experience, Boston: Allyn and Bacon.

Kerrigan M. (2009), Historia śmierci. Zwyczaje i rytuały pogrzebowe od starożytności do czasów współczesnych, Warszawa: Bellona.

Kielanowski T. (1973), Rozmyślania o przemijaniu, Warszawa: Wiedza Powszechna.

Kolbuszewski J. (1997), „Kryzys, pornografia i renesans śmierci”, [w:] J. Kolbuszewski (red.), Problemy współczesnej tanatologii, t. 1, Wrocław: WTN.

Kolbuszewski J. (red.) (1997), Problemy współczesnej tanatologii, t. 1, Wrocław: WTN.

Konecki K. (2000), Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kubiak A.E. (2007), Inne śmierci. Tanatologiczne nurty we współczesnej kulturze, „Kultura i Społeczeństwo”, 1.

Kübler-Ross E. (1998), Życiodajna śmierć, Poznań: Księgarnia św. Wojciecha.

Makselon J. (red.) (2005), Człowiek wobec śmierci. Aspekty psychologiczno-pastoralne, Kraków: Wydawnictwo PAT.

Marcel G. (1965), Od sprzeciwu do wezwania, Warszawa: PAX.

Nocuń A., Szmagalski J. (1998), Podstawowe umiejętności w pracy socjalnej i ich kształcenie, Katowice: Wydawnictwo Śląsk.

di Nola A.M. (2006), Tryumf śmierci. Antropologia żałoby, Kraków: Universitas.

Norkowski J.M. (2011), Medycyna na krawędzi. Ewolucja definicji śmierci człowieka w kontekście transplantacji narządów, Radom: Polskie Wydawnictwa Encyklopedyczne.

Olechnicki K., Załęcki P. (1997), Słownik socjologiczny, Toruń: Wydawnictwo Graffiti BC.

Ostrowska A. (2005), Śmierć w doświadczeniu jednostki i społeczeństwa, Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.

Pearson L. (red.) (1973), Śmierć i umieranie. Postępowanie z człowiekiem umierającym, Warszawa: PZWL.

Radlińska H. (1961), Pedagogika społeczna, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Rogers C. (2002), Sposób bycia, Poznań: Rebis.

Sandrin L. (2000), Wobec cierpienia. Zrozumieć, przyjąć, wytłumaczyć cierpienie, Kielce: Wydawnictwo Jedność.

Szarfenberg R. (2011a), Standardy pracy socjalnej. Wprowadzenie, Warszawa: Wrzos, http://www.wrzos.org.pl/projekt1.18/download/SPS%20wprowadzenie_2601.pdf (dostęp: 14.12.2013).

Szarfenberg R. (2011b), „Polityka społeczna i usługi społeczne”, [w:] M. Grewiński, B. Więckowska (red.), Przeobrażenia sfery usług w systemie zabezpieczenia społecznego w Polsce, WSP TWP, Warszawa 2011.

Sztuka głębokiego życia, http://www.stephenjenkinson.pl/StephenJenkinson.pl/Jenkinson_w_Polsce.html (dostęp: 16.12.2013).

Thomas L.-V. (1991), Trup, Łódź: Wydawnictwo Łódzkie. Toynbee A. i in. (1973), Człowiek wobec śmierci, Warszawa: PIW.

Ustawa z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593 z późn. zmian.).

Vovelle M. (2008), Śmierć w cywilizacji Zachodu. Od roku 1300 po współczesność, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Walter T. (1994), The Revival of Death, New York: Routledge.

Walter T. (2008), The Sociology of Death, „Sociology Compass”, 2/1.

Wiatr A. (2013), Pomiędzy życiem a śmiercią. Opowieść o tożsamości i umieraniu, Kraków: Nomos.

Wilber K. (2007), Śmiertelni nieśmiertelni. Prawdziwa opowieść o życiu, miłości, cierpieniu, umieraniu i wyzwoleniu, Warszawa: Wydawnictwo Jacek Santorski.

Zaborowski Z. (1997), Problemy psychologii życia, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.

Zawiła M. (2008), Religia i śmierć. Trajektoria umierania i jej religijne elementy na przykładzie środowisk hospicyjnych, Kraków: Nomos.

Ziemiński I. (1999), Zagadnienie śmierci w filozofii analitycznej, Lublin: TN KUL.

Ziemiński I. (2006), Śmierć, nieśmiertelność, sens życia. Egzystencjalny wymiar filozofii Ludwiga Wittgensteina, Kraków: Wydawnictwo Aureus.

Zych A. (2009), Przekraczając smugę cienia. Szkice z gerontologii i tanatologii, Katowice: Wydawnictwo Śląsk.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.