Potoczne myślenie o zdrowiu i chorobie

Krzysztof Puchalski

Abstrakt

Colloquial way of thinking about health and disease

Public health policies aiming to create a healthy lifestyle of society are supported by mass communication. It can be improved by the knowledge of media recipients ways of thinking. The paper is an attempt to synthetic analysis of what Poles think about health issues – how they value it, how they perceive health and illness, what health depends on, how they judge their attitude to knowledge about the impact of lifestyle on health, how they assess their own health care and how their knowledge translates into actions. The material are results collected from numerous surveys conducted over the past several years in Poland, including those implemented by the author. Due to difficulties in comparing detailed statements, general picture of social awareness shown is of a general nature. The analysis revealed many inconsistencies in thinking about health issues – although it is generally depended on the individual and their lifestyle, it is also quirk of fate, even though it is generally highly respected value, its good condition is not that valued. The analysis revealed too many mental obstacles to healthy living – including rare thinking about their impact on health, the belief of healthy living, numerous excuses of passive attitude to health. It also showed the uncertainty of medicine authority and subjective judgement criteria in this area. The complexity of the colloquial thinking about health suggests the need to make good use of interactive media channels, including direct doctor-patient relations and online communication.
 

Słowa kluczowe: świadomość społeczna, myślenie potoczne, zdrowie, styl życia
References

Badora B. (2014). Polacy o swoim szczęściu, pechu i zadowoleniu z życia, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

Boguszewski R. (2005). Osobiste sukcesy i porażki Polaków w mijającym roku, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

Boguszewski R. (2007). Zdrowie i zdrowy styl życia w Polsce, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

Boguszewski R. (2008a). Postanowienia i plany Polaków na rok 2008, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

Boguszewski R. (2008b). Codzienna aktywność Polaków. Autoportret i obraz środowiska społecznego w latach 1988, 1998 i 2008, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

Boguszewski R. (2008c). Aspiracje Polaków w latach 1998 i 2008, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

Boguszewski R. (2010). Co jest ważne, co można, a czego nie wolno – normy i wartości w życiu Polaków, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

Boguszewski R. (2012a). Polacy o swoim zdrowiu oraz prozdrowotnych zachowaniach i aktywnościach, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

Boguszewski R. (2012b). Zdrowie psychiczne Polaków, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

Boguszewski R. (2013). Wartości i normy, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

Borowiec A., Lignowska I. (2012). Czy ideologia healthismu jest cechą dystynktywną klasy średniej w Polsce? Kultura i Społeczeństwo, nr 3.

CBOS (2006). Zwyczaje żywieniowe Polaków. Wyniki badania sondażowego. Warszawa, www.mlecznystart.pl/files/piliki_do_pobrania/raport_cbos.doc (dostęp: 16.12.2013).

Cianciara D. (2012). Raport Siemensa 2012. Zdrowie – męska rzecz. Siemens Sp. z o.o., Warszawa.

CSA-Europ Assistance Health Barometer (2012). Healthcare in Europe and in the USA, http://www.europ-assistance.com/sites/default/files/2012_csa-europ_assistance_health_barometer-global_report.pdf (dostęp: 12.02.2014).

Czapiński J. (2013). Indywidualna jakość i styl życia. Diagnoza społeczna 2013. Warunki i jakość życia Polaków – raport. [Special issue] Contemporary Economics, nr 7, DOI: 10.5709/ce.1897-9254.107.

D’Houtaud A., Field M.G. (1984). The image of health: variations in perception by social class in a French population. Sociology of Health and Illness, nr 6.

Dzwonkowska-Godula K. (2013). „Grunt to zdrowie” – obyczajowość społeczeństwa polskiego dotycząca zdrowia, referat na XV Ogólnopolskim Zjeździe Socjologicznym, Szczecin, prezentacja PowerPoint.

European Commission (2006). Health and food. Special Eurobarometer 246/64.3. Report.

European Commission (2010). Food-related risks, Special Eurobarometer 354/73.5. Report.

Feliksiak M. (2008). Nadzieje i obawy związane z rokiem 2008, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

Felisiak M. (2014). Zachowania żywieniowe Polaków, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

GfK Polonia (2008). Zwyczaje żywieniowe Polaków (edycja 2008). Warszawa, prezentacja PowerPoint.

Gfk Polonia (2011). Polska na widelcu – raport na temat zwyczajów żywieniowych Polaków. Warszawa, prezentacja PowerPoint.

Gniazdowski A. (1990). Zachowania zdrowotne – strategiczny problem ochrony zdrowia.W: A. Gniazdowski (red.). Zachowania zdrowotne. Zagadnienia teoretyczne, próba charakterystyki zachowań zdrowotnych społeczeństwa polskiego (s. 9–22). Łódź: Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera.

Gujski M., Schymalla I. (2013). Rola mediów w promocji zachowań prozdrowotnych.W: B. Samoliński, F. Raciborski (red.). Zdrowe starzenie się: biała księga (s. 174–179). Warszawa: Wyd. Naukowe Scholar.

GUS (2011a). Stan zdrowia ludności Polski w 2009 r. Warszawa.

GUS (2011b). Ochrona zdrowia w gospodarstwach domowych w 2010 r. Warszawa.

Gwozdecka-Wolniaszek E., Mateusiak J. (2013). O stronach internetowych, przekazach medialnych i innych źródłach wiedzy o zdrowiu i chorobie. W: M. Górnik-Durose (red.). Kultura współczesna a zdrowie (s. 185–215). Sopot: GWP.

Headlines Porter Novelli (2012). Źródła wiedzy i autorytety – zdrowy styl życia Polaków, II część raportu z badania, komunikat prasowy, 2.08.2012, http://media.headlines.pl/pr/219379/zrodla-wiedzy-i-autorytety-zdrowy-styl-zycia-polakow-ii-czesc-raportu-z-badania-headlines-porter-novelli (dostęp: 10.09.2012).

Hołówka T. (1986). Myślenie potoczne. Heterogeniczność zdrowego rozsądku. Warszawa: PIW.

IPSOS (2009). Odżywianie, waga, tryb życia Polaków. Trendy w zwyczajach żywieniowych Polaków, http://www.ipsos.pl/odzywianie-waga-tryb-zycia (dostęp: 11.07.2013).

IRIS (2011). Global Health Survey, http://www.arc.com.pl/download.php?id=2 (dostęp: 16.11.2013).

Knol-Michałowska K., Goszczyńska E., Petrykowska A. (2012). Fora internetowe jako źródło wsparcia społecznego dla kobiet ciężarnych uzależnionych od nikotyny. Studia Edukacyjne, nr 23, s. 141–162.

Korzeniowska E. (1990). Pozycja zdrowia w społecznych systemach wartości pracowników przemysłu. W: A. Gniazdowski (red.). Zachowania zdrowotne. Zagadnienia teoretyczne, próba charakterystyki zachowań zdrowotnych społeczeństwa polskiego (s. 283–293). Łódź: Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera.

Korzeniowska E. (2003). Rozumienie przez lekarzy medycyny pracy koncepcji promocji zdrowia zatrudnionych i własnej roli w programach tego typu. Medycyna Pracy, nr 54 (6), s. 495–501.

Korzeniowska E. (2004). Sposoby myślenia i postępowania w sferze zdrowia starszych pracowników średnich i dużych firm. Medycyna Pracy, nr 55 (2), s. 129–138.

Korzeniowska E. (2010). Nisko wykształceni pracownicy a zdrowie – przykład polski. W: E. Korzeniowska, K. Puchalski (red.). Nisko wykształceni pracownicy a zdrowie – wyzwania dla edukacji zdrowotnej (s. 116–126). Riga: Stradins University.

Korzeniowska E., Puchalski K., Pyżalski J., Wojtaszczyk P., Iwanowicz E. (2007). Opracowanie i upowszechnienie metod promocji zdrowia dostosowanych do specyficznych potrzeb pracujących o niskim poziomie wykształcenia. Łódź: Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera (raport niepublikowany).

Korzeniowska E., Puchalski K. (red.) (2010). Nisko wykształceni pracownicy a zdrowie – ­wyzwania dla edukacji zdrowotnej. Riga: Stradins University.

Korzeniowska E., Puchalski K. (2012). Edukacja zdrowotna pracowników – wyzwania związane z poziomem wykształcenia. Medycyna Pracy, nr 63 (1), s. 55–71.

Kowalczuk K. (2010). Cele i dążenia życiowe Polaków, komunikat z badań. Warszawa: CBOS.

Lewtak K., Poznańska A. (2012). Uwarunkowania prowadzenia edukacji zdrowotnej pacjentów przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Przegląd Epidemiologiczny, nr 66, s. 697–704.

LightBox (2010). Co Polacy jedzą w pracy?, badanie zrealizowane przez Instytut Badania Opinii Publicznej Homo Homini, prezentacja PowerPoint.

Łuszczyńska A., Bukowska-Durawa A. (2011). Dlaczego Polki nie robią badań cytologicznych? Tysiąc kobiet, tysiąc barier. Raport Siemens. Warszawa.

Moskal W. (2010). Szczupłe i niezbadane. Gazeta Wyborcza, 15.10.2010, http://wyborcza.pl/1,75476,8516882,Szczuple_i_niezbadane.html (dostęp: 6.04.2013).

OECD (2013). Health at a Glance 2013. OECD Indicators, OECD Publishing 2013, http://dx.doi.org/10.1787/health_glance-2013-en (dostęp: 20.01.2014).

Olszanecka-Glinianowicz M., Chudek J. (2013). The level of health education in the Polish population. Annales of Agricultural and Environmental Medicine, nr 20 (3), s. 559–565.

Omyła-Rudzka M. (2014). Czy Polacy jedzą za dużo? komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

On Board PR (2011). „Jak cię widzą, tak cię piszą”, czyli o Polaków zaufaniu do firm farmaceutycznych, raport. Warszawa.

Orlińska J. (2013). Sukces życiowy i jego determinanty, komunikat z badań. CBOS, Warszawa.

Ostrowska A. (2011a). Profilaktyka zdrowotna: interpretacje, definicje sytuacji, racjonalności (przypadek profilaktyki ginekologicznej kobiet). Studia Socjologiczne, nr 3, s. 73–94.

Ostrowska A. (2011b). Profilaktyka dla ubogich. Przypadek profilaktyki raka szyjki macicy. Zeszyty Naukowe Ochrony Zdrowia. Zdrowie Publiczne i Zarządzanie, nr 9 (2), s. 105–112.

Ostrowska A. (2014). Oceny stanu zdrowia i ich zmiany w badaniach Europejskiego Sondażu Społecznego. W: P.B. Sztabiński, F. Sztabiński (red.). Polska–Europa. Wyniki Europejskiego Sondażu Społecznego 2002–2012 (s. 33–39). Warszawa: Wyd. IFiS PAN.

Pankowski K. (2009a). Jak cię widzą, tak cię piszą – Polacy o znaczeniu wyglądu w życiu, komunikat z badań. Warszawa: CBOS.

Pankowski K. (2009b). Polak zadbany – troska o sylwetkę i własne ciało, komunikat z badań. Warszawa: CBOS.

Pączkowska M. (2008). Korzystanie z leków i ich dostępność. Raport z badań. Warszawa, http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=5&ved=0CDkQFjAE&url=http%3A%2F%2Fwww.csioz.gov.pl%2Ffile.php%3Fs%3DcD8zOA%3D%3D&ei=ih6ZUPaMGceRhQeo54GQDw&usg=AFQjCNFnrhexIP17s4dvAWflvGfTEgx9BQ&sig2=9I_MegtUxtrudN_0KNODiQ (dostęp: 6.11.2012).

Philips Polska (2010). Philips Index 2010. Badanie jakości życia Polaków.

Polskie Badania Internetu (2011). Internetowe serwisy o zdrowiu: zawartość, popularność, profil użytkowników, poszukiwane informacje, prezentacja PowerPoint, http://pbi.org.pl/raporty/zdrowieserwisy.pdf (dostęp: 2.02.2013).

Popadiak-Kuligowska T. (2013). Potoczne definicje zdrowia – konteksty definiowania pojęcia. W: A. Wartecka-Ważyńska, J. Wrzesińska (red.). Zdrowie i zabezpieczenie społeczne w badaniach młodych naukowców (s. 227–242). Poznań: Wyd. Wyższej Szkoły Handlu i Usług.

Puchalski K. (1997). Zdrowie w świadomości społecznej. Łódź: Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera.

Puchalski K. (2005). Potoczne definiowanie zdrowia. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Lublin – Polonia, Sectio D, Vol. LX, Suppl. XVI, 430, s. 414–417.

Puchalski K. (2006). Motywy działań ważnych dla zdrowia i ich społeczne zróżnicowanie. Zdrowie Publiczne, nr 116 (4), s. 548–553.

Puchalski K. (2009). O wartości zdrowia na podstawie wyników badań sondażowych.W: A. Bąk, Ł. Kubisz-Muła (red.) (2009). Metody, techniki i praktyka badań społecznych (s. 149–163). Bielsko-Biała: Wyd. Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej.

Puchalski K. (2012). Internet a możliwości poprawy efektów edukacji zdrowotnej. Studia Edukacyjne, nr 23, s. 119–139.

Puchalski K. (2013). Opinie Polaków dotyczące palenia tytoniu – czy wpływają na zahamowanie spadku jego rozpowszechnienia? Problemy Higieny i Epidemiologii, nr 94 (2), s. 215–222.

Puchalski K., Korzeniowska E. (2004). Dlaczego nie dbamy o zdrowie? Rola potocznych racjonalizacji w wyjaśnianiu aktywności zdrowotnej. W: W. Piątkowski (red.). Zdrowie, choroba, społeczeństwo. Studia z socjologii medycyny (s. 107–126). Lublin: Wyd. UMCS.

Puchalski K., Korzeniowska E., Piwowarska-Pościk L. (1999). Aktywność zdrowotna a świadomość potoczna. Łódź: Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera.

Pyżalski J. (2012). Agresja elektroniczna i cyberbullying jako nowe ryzykowne zachowania młodzieży. Kraków: Impuls.

Reeves M.J., Rafferty A.P. (2005). Health lifestyle characteristics among adults in the United States 2000. Archives of Internal Medicine, nr 165 (8), s. 854–857.

Sztompka P. (2012). Socjologia. Analiza społeczeństwa. Kraków: Wydawnictwo Znak.

TNS OBOP (2008). Zdrowe życie w Polsce, sondaż. Warszawa.

TNS Pentor (2005). Zwyczaje żywieniowe Polaków – raport Knorra, 2005, http://pentor-arch.tnsglobal.pl/19956.xml (dostęp: 11.07.2013).

USP Zdrowie (2013). Raport Style zdrowia Polaków 2013.

Wądołowska K.(2010). Zachowania i nawyki żywieniowe Polaków. Warszawa: CBOS.

Wciórka B. (2005). Postanowienia i plany na rok 2005, komunikat z badań. Warszawa: CBOS.

Wojtyniak B., Goryński P., Moskalewicz B. (red.) (2012). Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania. Warszawa: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.