Mariaż ezoteryki z nauką na łamach Wiedzy Duchowej i Lotosu

Paweł Sarna

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza sposobów budowania wiarygodności nadawcy w artykułach ukazujących się na łamach miesięczników Wiedza Duchowa oraz Lotos. Czasopisma wpisywały się w ówczesne trendy dwudziestolecia międzywojennego, łącząc tematykę ezoteryczną z problematyką najnowszych odkryć naukowych. Autorzy artykułów opublikowanych w tych periodykach umiejętnie odwoływali się do różnych typów autorytetu – zarówno wiedzy naukowej, jak i innych źródeł, w tym osobowych. Ustalono, że oglądu materiału dokonano z perspektywy miejsc strategicznych w tekście prasowym, co pozwoliło ustalić, jakie były sposoby przedstawiania tematów. Dokonano podziału tytułów ze względu na ich funkcje. Wyróżniono także preferowane mechanizmy retoryczne służące przekonywaniu czytelników.

The Marriage of Esotericism with Science in Spiritual Knowledge and Lotus

The aim of the article is to analyze the ways of building credibility of the author in the articles published in two monthly magazines Spiritual Knowledge (Wiedza Duchowa) and Lotus (Lotos) in pre-war Poland. The magazines were in line with the trends of the time of the interwar period, combining esoteric themes with the latest scientific discoveries. Authors of the articles published in these periodicals skillfully referred to various types of authority - both scientific knowledge and other sources, including personal sources. The analysis of the research material was conducted from the perspective of strategic places in the press text, which made it possible to describe the ways of presenting various topics, the functions of the titles of the articles and the most common rhetorical means used for persuading readers.

Słowa kluczowe: dwudziestolecie międzywojenne, polska prasa przedwojenna, prasa ezoteryczna, Wiedza Duchowa, Lotos, retoryka, argumentacja, interwar period, Polish pre-war press, esoteric magazines, Spiritual Knowledge (Wiedza Duchowa), Lotus (Lotos), rhetoric, argumentation
References

Białek E.D. (2014). Psychosynteza. Teoria i praktyka. Pomost do psychologii integralnej. Warszawa.

Brunarska Z. (1959). Z badań nad hypericum perforatum L. Wszechświat, nr 2, s. 49–51.

Firman J., Gila A. (2002). Psychosynthesis: A Psychology of the Spirit. New York.

Gaj B. (2015). Retoryka i medycyna: wizerunek kobiety w traktatach medycznych na dawnym Śląsku. W: M. Załęska (red.). Retoryka w komunikacji specjalistycznej (s. 109–126). Warszawa.

Hadyna S. (1993). Przez okna czasu. Jasnowidząca z Wisły. Kraków.

Heska‑Kwaśniewicz K. (2004). Taki to mroczny czas. Losy pisarzy śląskich w okresie wojny i okupacji hitlerowskiej. Katowice.

Jagiełłowicz A.B. (2010). Filozoficzna koncepcja ochrony zdrowia w twórczości Juliana Aleksandrowicza. Studia Philosophica Wratislaviensia, vol. V, fasc. 3, s. 149–163.

Jastrzębowski Z., Srogosz T. (1994). „Polska szkoła filozofii medycyny” a marksizm. Medycyna Nowożytna, z. 2, s. 61–68.

Lichański Z.J. (2007). Retoryka. Historia – teoria – praktyka. T. II. Warszawa.

Mrozowski M. (2001). Media masowe – władza, rozrywka i biznes. Warszawa.

Olkusz K. (2007). Materializm kontra ezoteryka. Drugie pokolenie pozytywistów wobec „spraw nie z tego świata”. Racibórz.

Patocka-Sigłowy U., Rzeczycka M. (2019). Wiedza Duchowa (1934): z dziejów przedwojennej prasy ezoterycznej. Zeszyty Prasoznawcze, t. 62, nr 3 (239), s. 81–94.

Perczak J.E. (2016). Szaman w kiosku, czyli polska prasa poświęcona medycynie niekonwencjonalnej. Zeszyty Prasoznawcze, t. 59, nr 4 (228), s. 727–750.

Petkevičius R., Typek J., Bilek M. (2014). Jan Kazimierz Muszyński (1884–1957) prekursorem badań etnobotanicznych na Litwie. Etnobiologia Polska, vol. 4, s. 55–82.

Sadowska A. (2007). Tytuły prasowe – ich budowa i funkcja. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica, nr 9, s. 401–413.

Semczuk P. (2014). Magiczne dwudziestolecie. Warszawa.

Sołowianiuk P. (2014). Jasnowidz w salonie, czyli spirytyzm i paranormalność w Polsce międzywojennej. Warszawa.

Starzec A. (2013). Styl popularnonaukowy – styl dyskursu popularnonaukowego. W: E. Malinowska, J. Nocoń, U. Żydek-Bednarczuk (red.). Style współczesnej polszczyzny. Przewodnik po stylistyce polskiej (s. 71–110). Kraków.

Stępień M.B. (2015). Okultyzm. Studium ezoteryki zachodniej. Lublin.

Świerzowska A. (2015). Dlaczego Józef Świtkowski deprecjonuje hatha jogę? Obraz hatha jogi i jego źródła w poglądach polskiego jogina-ezoteryka. W: I. Trzcińska, A. Świerzowska, K.M. Hess (red.). Studia ezoteryczne. Wątki polskie (s. 150–165). Kraków.

Tarasek E. (2015). Mechanizmy retoryczne w popularyzacji naukowej. W: M. Załęska (red.). Retoryka w komunikacji specjalistycznej (s. 159–171). Warszawa.

Tetelowska I. (1960). Rozważania o sensacji prasowej. Zeszyty Prasoznawcze, R. 1, nr 4, s. 14–22.

Wasilewski J. (2006). Retoryka dominacji. Warszawa.

Zhirov N. (2001). Atlantis. Atlantology: Basic Problems. Honolulu.

Znaniecki F. (1984). Społeczne role uczonych. Wybór, wstęp, przekład tekstów angielskich i redakcja naukowa J. Szacki. Warszawa.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.